SAD prodale eure bez obavještavanja ECB-a: Potez izazvao zabrinutost u Evropi

U Frankfurtu potez vide kao presedan i kršenje višedecenijskih pravila saradnje zapadnih monetarnih vlasti.

Američke vlasti prodale su eure kako bi kupovinom japanskih jena podržale posrnulu valutu Japana, a da o tome prethodno nisu obavijestile Evropsku centralnu banku (ECB).

ECB je za transakciju saznao tek nakon što je ona izvršena u petak, 31. jula, objavio je Financial Times, pozivajući se na više osoba upoznatih sa događajem. Predsjednica ECB-a Kristin Lagard i američki ministar finansija Scott Bessent razgovarali su o intervenciji narednog dana.

Izostanak prethodnih konsultacija dodatno je naglasio neuobičajenu prirodu prve zajedničke akcije Washingtona i Tokija usmjerene na jačanje jena od 1998. godine. Posebno iznenađenje izazvala je odluka SAD da za kupovinu jena koriste eure, jer bi se u ovakvoj operaciji tradicionalno očekivala prodaja dolara.

U ECB-u potez vide kao presedan

Pojedini visoki zvaničnici ECB-a smatraju da je američko korišćenje eura predstavljalo do sada nezabilježeno kršenje ustaljenih pravila saradnje među zapadnim monetarnim vlastima.

Centralne banke i ministarstva finansija zapadnih zemalja još od završetka Drugog svjetskog rata intervencije na deviznim tržištima uglavnom sprovode uz međusobne konsultacije. Cilj takvog pristupa je izbjegavanje pogrešnih signala tržištima i očuvanje povjerenja među saveznicima.

Jedan od sagovornika FT-a, upoznat sa razgovorima evropskih kreatora monetarne politike, ocijenio je američku prodaju eura kao „veoma upadljiv“ i „tužan“ potez. U Evropi postoji bojazan da bi ovakav presedan mogao narušiti saradnju centralnih banaka koja je decenijama doprinosila finansijskoj stabilnosti.

Američki Trezor, međutim, tvrdi da nema obavezu da sa stranim institucijama usklađuje odluke o raspoređivanju rezervi iz svog Fonda za stabilizaciju deviznog kursa – Exchange Stabilization Fund (ESF).

Iz Trezora su saopštili da se takve odluke donose na osnovu procjene likvidnosti tržišta, vrijednosti imovine i drugih relevantnih okolnosti. Potvrdili su i da je tokom prošle sedmice izvršena preraspodjela rezervi unutar fonda.

Dodatnu napetost izazvao je komentar visokog zvaničnika administracije predsjednika Donalda Trampa, koji je poručio da Vašington, za razliku od ECB-a, poštuje povjerljivost razgovora sa međunarodnim partnerima.

ECB i Federalna rezervna banka Njujorka nisu željeli da komentarišu slučaj.

Zašto su SAD prodavale eure, a ne dolare

Intervenciju je tehnički sprovela Federalna rezervna banka Njujorka u ime američkog Trezora.

Prodaja dolara za jene mogla je biti protumačena kao signal da Vašington želi slabiju američku valutu. To bi bilo u suprotnosti sa Besentovom politikom snažnog dolara, a moglo bi dodatno podstaći inflaciju u SAD.

Zbog toga je izabrana prodaja eura, čime je intervencija usmjerena na odnos eura i jena, uz manji neposredni pritisak na kurs dolara.

Ekonomisti spekulišu i da je Washington želio da spriječi Japan da, radi pribavljanja dolara za odbranu svoje valute, počne prodavati velike količine američkih državnih obveznica. Takav potez mogao bi dodatno povećati troškove zaduživanja SAD u trenutku kada se dugoročni prinosi nalaze blizu najviših nivoa u posljednjih 19 godina.

Japan za dva dana potrošio oko 87 milijardi dolara

Preliminarni podaci Banke Japana ukazuju da je Tokio tokom dvije intervencije mogao potrošiti približno 13,8 biliona jena, odnosno oko 87 milijardi dolara.

Japan je tako za samo dva trgovačka dana izdvojio više novca nego tokom dotadašnje rekordne kampanje iz aprila i maja, kada je za podršku valuti potrošeno 11,73 biliona jena.

„Japan je za samo dva dana, čini se, angažovao više sredstava nego tokom prethodne rekordne intervencije, što pokazuje koliko su vlasti zabrinute zbog brzog slabljenja jena“, ocijenio je analitičar Mizuhoa Masajuki Nakadžima.

Zajednička intervencija SAD i Japana podigla je vrijednost jena sa gotovo 164 na oko 157 jena za dolar. Japanska valuta se potom ponovo spustila na približno 158 jena za dolar. Prije intervencije nalazila se na najslabijem nivou od 1986. godine.

Reuters navodi da je akcija sprovedena 30. i 31. jula, dok će konačan obim japanske intervencije biti poznat nakon objavljivanja zvaničnih podataka Ministarstva finansija.

Intervencija kupila vrijeme, ali nije riješila uzrok

Iako je potez Vašingtona i Tokija privremeno zaustavio pad jena, trgovci upozoravaju da osnovni problem nije otklonjen. Banka Japana, prema njihovoj ocjeni, presporo podiže kamatne stope u uslovima pojačanih inflatornih pritisaka.

Banka Japana je na julskom sastanku zadržala referentnu kamatnu stopu na nepromijenjenom nivou, ali je guverner Kazuo Ueda priznao da je sada potrebno više pažnje posvetiti riziku da inflacija bude veća od očekivane.

Finansijska tržišta trenutno procjenjuju vjerovatnoću od oko 44 odsto da će Banka Japana povećati kamatne stope na septembarskom sastanku.

Kretanje jena istovremeno se odvija u uslovima snažnog rasta prinosa na dugoročne američke obveznice i preispitivanja buduće politike Federalnih rezervi. Američka inflacija jeste usporila u junu, ali je i dalje znatno iznad cilja Feda od dva odsto.

Zbog toga intervencija može Japanu donijeti predah, ali trajna stabilizacija valute vjerovatno će zahtijevati promjenu monetarne politike Banke Japana. Istovremeno, način na koji je Vašington izveo operaciju otvorio je mnogo šire pitanje – koliko je povjerenja ostalo u tradicionalnoj saradnji zapadnih centralnih banaka.